نام ایرباس امروز با خانوادههای مختلف هواپیماهای مسافربری شناخته میشود، اما در 28 اکتبر 1972، این نام برای نخستین بار با پرواز محصول خودش همراه شد. A300B1 نخستین هواپیمای ایرباس بود؛ محصول پروژهای مشترک که توان طراحی، مهندسی و ساخت چند مجموعه اروپایی را در یک برنامه صنعتی گرد هم آورده بود.
این پرواز قرار بود یک روز زودتر، در 27 اکتبر، انجام شود، اما مه، برنامه را 24 ساعت عقب انداخت. روز بعد، با بهترشدن شرایط جوی، هواپیمای شماره ساخت یک، با علامت ثبت «F-WUAB»، آماده پرواز شد. هدایت آن را «مکس فیشل» و «برنار زیگلر» بر عهده داشتند و مهندسان آزمون پرواز نیز آنان را همراهی میکردند.
نخستین پرواز 85 دقیقه طول کشید و هواپیما تا ارتفاع 14 هزار پا، معادل حدود 4300 متر، اوج گرفت. در این مأموریت، خلبان خودکار، سطوح کنترلی و عملکرد باز و بستهشدن ارابههای فرود آزمایش شد. بازگشت نیز با وزش باد شدید محلی «اوتان» همراه بود و فیشل، نخستین فرود این هواپیما را در شرایط باد جانبی در فرودگاه تولوزـبلانیاک انجام داد.
پشت این پرواز، تجربه شرکتهایی قرار داشت که پیش از شکلگیری ایرباس نیز در صنعت هوانوردی فعال بودند. برای نمونه، «سود اویاسیون» فرانسه هواپیمای کاراول را ساخته بود و همکاریهای اروپایی در پروژههایی مانند کنکورد نیز تجربه ارزشمندی برای سازندگان فراهم کرده بود. A300، این تواناییها را در قالب محصولی تازه و با نام ایرباس به بازار هواپیماهای تجاری معرفی کرد.
یکی از نقاط تعیینکننده این مسیر، امضای توافق توسعه مشترک A300 میان فرانسه و آلمان در 29 مه 1969 بود؛ توافقی که در نمایشگاه هوایی پاریس در لوبورژه شکل گرفت. سپس در 18 دسامبر 1970، مجموعه «ایرباس اینداستری» برای سازماندهی همکاری صنعتی و پیشبرد برنامه تأسیس شد.
ساخت هواپیما نیز بر تقسیم کار میان شرکای اروپایی استوار بود: تولید بال در بریتانیا، بخشهای بدنه در آلمان و بخش کابین خلبان در فرانسه انجام میشد و مونتاژ نهایی در تولوز قرار داشت. بخشهای بزرگ هواپیما با هواپیماهای حمل بار «سوپر گوپی» به خط مونتاژ منتقل میشدند؛ روشی که تولید یک هواپیمای مشترک در چند کشور را به فرآیندی هماهنگ تبدیل میکرد.
وجه متمایز A300، ترکیب بدنه پهنپیکر با دو موتور بود. در دورهای که هواپیماهای پهنپیکر با پیکربندیهای سه یا چهارموتوره شناخته میشدند، ایرباس به سراغ طرحی رفت که ظرفیت و فضای کابین پهنپیکر را با ساختاری سبکتر و اقتصادیتر برای بازار هدف خود همراه میکرد. این هواپیما برای پاسخگویی به نیاز جابهجایی شمار زیادی مسافر در مسیرهای کوتاه و متوسط توسعه یافت و بهرهوری عملیاتی، از محورهای اصلی طراحی آن بود.
نام A300 نیز به مطالعات اولیه هواپیمایی با ظرفیت حدود 300 مسافر بازمیگشت. با بررسی نیاز مشتریان اولیه، ظرفیت طرح به حدود 225 نفر کاهش یافت و نسخه بازنگریشده «A300B» نام گرفت. مقطع بدنه، امکان چیدمان هشت صندلی در هر ردیف با دو راهرو را فراهم میکرد و در محفظه بار زیر کابین نیز، دو کانتینر استاندارد LD3 در کنار یکدیگر جای میگرفتند.
پس از نخستین پرواز، برنامه آزمایش و آمادهسازی هواپیما برای ورود به خدمت ادامه یافت. نسخه A300B2 با بدنه کشیدهتر برای نیاز ایرفرانس توسعه داده شد و این شرکت در سال 1974، بهرهبرداری تجاری از آن را در مسیر پاریس–لندن آغاز کرد. به این ترتیب، پروژهای که با همکاری صنعتی چند کشور شکل گرفته بود، وارد مرحله جابهجایی مسافر شد.
توسعه این خانواده به همان مدل نخست محدود نماند. A310 با بدنه کوتاهتر و برد بیشتر، در ادامه این مسیر شکل گرفت و اشتراک قطعات و شباهتهای کابین خلبان، به یکی از اصول مهم توسعه محصولات ایرباس تبدیل شد؛ اصلی که به شرکتهای هواپیمایی در مدیریت ناوگان، آموزش و بهرهبرداری کمک میکرد.
ایرباس بعدها این مسیر نوآوری را در بازار هواپیماهای تکراهرو نیز ادامه داد. A320 در 22 فوریه 1987 نخستین پرواز خود را انجام داد و با کنترل پرواز کاملاً دیجیتال «Fly-by-Wire» و سایداستیک، مرحله تازهای از طراحی هواپیماهای مسافربری را معرفی کرد. نامی که در سال 1972 با پرواز یک پهنپیکر دوموتوره وارد آسمان شده بود، اکنون در حال گسترش خانوادهای از هواپیماها با فناوریها و کاربردهای متفاوت بود.




